Thứ Sáu Tuần XI Thường Niên

Thánh Rômualđô, Viện phụ

Tin Mừng: Mt 6,19-23 

KHO TÀNG, TẤM LÒNG VÀ ÁNH SÁNG NỘI TÂM

Hôm nay, lời Chúa từ Tin Mừng theo thánh Mátthêu lại một lần nữa đưa chúng ta trở về với trọng tâm của Bài Giảng Trên Núi, một hiến chương nền tảng cho đời sống Kitô hữu. Chúa Giêsu không chỉ dạy chúng ta cách cầu nguyện hay ăn chay, mà còn đi thẳng vào vấn đề cốt lõi nhất của nhân sinh: giá trị đích thực mà con người tìm kiếm và theo đuổi trong cuộc đời này. Ngài đặt ra cho chúng ta một lựa chọn mang tính quyết định, một sự phân định giữa cái vĩnh cửu và cái chóng qua, giữa ánh sáng và bóng tối, qua hình ảnh của kho tàng, tấm lòng và con mắt.

Ngài mở lời bằng một mệnh lệnh rõ ràng: “Anh em đừng tích trữ của cải dưới đất.” Đây không phải là một lời khuyên, mà là một lời răn. Dùng hình ảnh sâu sắc và quen thuộc của đời sống nông nghiệp và xã hội thời bấy giờ, Chúa Giêsu chỉ ra sự phù phiếm và mong manh của mọi sự tích lũy trần gian. Dưới đất, kho tàng của chúng ta phải đối diện với ba kẻ thù nguy hiểm và không thể tránh khỏi: mối mọt, rỉ sét và trộm cắp. Mối mọt và rỉ sét nói lên sự hủy hoại nội tại, sự hao mòn của thời gian, sự mục nát không thể tránh khỏi của vật chất. Trộm cắp nói lên sự hủy hoại ngoại tại, sự bất an của thế giới, sự chiếm hữu không bền vững. Dù chúng ta cẩn trọng đến đâu, dù chúng ta xây những hầm chứa kiên cố đến mức nào, của cải trần gian cuối cùng cũng sẽ biến mất, tan rã, hoặc bị tước đoạt.

Trong lời răn này, chúng ta thấy được một sự thấu hiểu sâu sắc về bản chất của vật chất. Vật chất tự nó không xấu, nhưng khi trở thành mục đích tối hậu, trở thành đối tượng của sự tích lũy vô độ, nó trở thành xiềng xích trói buộc và là mầm mống của sự hủy hoại. Của cải không bền vững vì nó luôn nằm dưới quyền năng của sự thay đổi, của thị trường, của bệnh tật, của chiến tranh và của cái chết. Sự tích trữ không ngừng là một cuộc chạy đua vô vọng chống lại thời gian, một nỗ lực để nắm giữ một thứ mà bản chất của nó là sự buông lỏng và tan biến.

Trái lại, Chúa Giêsu mời gọi chúng ta tích trữ “của cải trên trời.” Kho tàng trên trời, theo lời Ngài, là nơi mà “mối mọt cũng chẳng đục phá được, rỉ sét cũng chẳng làm hư được, và trộm cắp cũng không thể đào ngạch khoét vách.” Sự đối lập ở đây là tuyệt đối. Kho tàng trên trời mang tính vĩnh cửu, bất biến và tuyệt đối an toàn. Vậy, kho tàng trên trời là gì? Nó không phải là một loại vật chất được thần thánh hóa, mà là toàn bộ những giá trị tinh thần, những công phúc đức độ mà chúng ta thực hiện trong cuộc đời này, được cất giữ trong ký ức của Thiên Chúa, trong vương quốc của Ngài.

Kho tàng trên trời chính là tình yêu được trao ban, là sự tha thứ được thực hiện, là công lý được đấu tranh, là lòng thương xót được thể hiện. Đó là những hy sinh thầm lặng, những lời cầu nguyện chân thành, những giờ phút phục vụ người nghèo và người đau khổ. Đó là việc sống theo các mối phúc, là sự khiêm nhường và lòng trong sạch. Khi chúng ta giúp đỡ một người đói khát, chúng ta không chỉ cho họ một miếng bánh dưới đất, mà còn cất giữ một viên ngọc trên trời. Khi chúng ta tha thứ cho người xúc phạm mình, chúng ta không chỉ giải thoát mình khỏi sự oán hận trần thế, mà còn tích lũy một gia sản vô giá nơi Thiên Chúa.

Sau khi đặt ra sự phân biệt rõ ràng giữa hai loại kho tàng, Chúa Giêsu đưa ra lời kết luận mang tính nền tảng, một chân lý tâm linh sâu sắc: “Vì kho tàng của anh em ở đâu, thì lòng anh em ở đó.” Đây là một câu nói mang tính xác định về động lực sâu xa nhất của đời sống con người. Tấm lòng (heart) trong Kinh Thánh không chỉ là trung tâm của cảm xúc, mà còn là trung tâm của ý chí, của lương tâm, của bản vị con người. Tấm lòng là nơi các quyết định được hình thành, là nơi mà nhân cách được xây dựng, là nơi mà tình yêu được trao gửi.

Nếu kho tàng của chúng ta là của cải dưới đất, thì tâm hồn chúng ta sẽ bị cuốn hút vào những lo lắng trần tục: làm sao để kiếm thêm, làm sao để giữ gìn, làm sao để bảo vệ. Tâm hồn sẽ trở nên nặng nề, chia rẽ, và cuối cùng là nô lệ cho những gì mình tích lũy. Sống trong sự ám ảnh vật chất, tâm hồn chúng ta trở nên nhỏ hẹp, ích kỷ, và thiếu khả năng vươn lên tới những điều cao thượng, vĩnh cửu. Sự tham lam sẽ ăn mòn mọi đức tính tốt, lòng quảng đại sẽ dần biến mất, và niềm vui chân thật sẽ bị thay thế bằng sự thỏa mãn chóng qua.

Ngược lại, nếu chúng ta chọn tích trữ kho tàng trên trời, tấm lòng của chúng ta sẽ được giải thoát khỏi gánh nặng của vật chất. Tâm hồn sẽ được hướng về Thiên Chúa, Đấng là nguồn mạch của mọi sự thiện hảo. Khi tâm hồn được đặt nơi Thiên Chúa, nó sẽ trở nên thanh thoát, bình an và tràn đầy hy vọng. Sự tập trung vào các giá trị Nước Trời biến tấm lòng thành một nơi trú ngụ cho Thần Khí, một suối nguồn của lòng nhân ái và sự thật. Đây là sự lựa chọn tối cao mà mọi Kitô hữu đều phải thực hiện mỗi ngày.

Để làm rõ hơn về cách thức tấm lòng bị cuốn hút vào kho tàng, Chúa Giêsu chuyển sang một ẩn dụ khác, một ẩn dụ về giác quan và sự nhận thức: “Mắt là đèn của thân thể.” Con mắt ở đây không chỉ là cơ quan thị giác sinh học, mà còn là biểu tượng cho cái nhìn, cho ý định, cho sự phân định nội tâm của con người. Con mắt là cửa sổ cho ánh sáng đi vào thân thể, hay nói cách khác, nó là cơ quan tiếp nhận và lọc lựa những tác động từ thế giới bên ngoài, từ đó hình thành nên quan điểm và thái độ sống của chúng ta.

Ngài nói: “Vậy nếu mắt anh lành, thì toàn thân anh sẽ sáng.” “Mắt lành” (haplous trong tiếng Hy Lạp, có nghĩa là đơn sơ, chân thành, thanh khiết, không bị chia rẽ) ám chỉ một cái nhìn không vụ lợi, một ý định ngay thẳng, một tâm hồn không bị che mờ bởi tham vọng hay ghen ghét. Người có “mắt lành” là người nhìn thế giới với sự đơn sơ của con trẻ, với lòng quảng đại của người cho đi, với sự ngay thẳng của người tìm kiếm chân lý. Khi cái nhìn của chúng ta trong sáng, tập trung vào những điều thiện hảo và vinh quang Thiên Chúa, thì mọi hành động, mọi suy nghĩ của chúng ta cũng sẽ được ánh sáng dẫn đường. Toàn thân, tức là toàn bộ cuộc sống, con người chúng ta, sẽ ngập tràn ánh sáng thiêng liêng.

Ánh sáng này là ánh sáng của sự thật, của ân sủng, là sự hiện diện của Thiên Chúa trong chúng ta. Nó giúp chúng ta phân biệt được điều đúng và điều sai, điều quan trọng và điều phù phiếm. Khi con mắt nội tâm của chúng ta được thanh tẩy khỏi những hình ảnh xấu xa, khỏi sự ganh tị và ham muốn, chúng ta có thể nhìn thấy Thiên Chúa nơi người khác, nhìn thấy ý nghĩa sâu xa trong các biến cố của cuộc đời, và nhìn thấy con đường dẫn đến sự cứu rỗi một cách rõ ràng.

Ngược lại, Chúa Giêsu cảnh báo: “Nhưng nếu mắt anh xấu, thì toàn thân anh sẽ tối.” “Mắt xấu” (poneros trong tiếng Hy Lạp, có nghĩa là ác ý, độc ác, ghen tị, ích kỷ) ám chỉ một cái nhìn đầy tham lam, một ý định sai lệch, một tâm hồn bị che khuất bởi lòng tham và sự ganh ghét. Người có “mắt xấu” là người luôn nhìn mọi sự qua lăng kính của lợi ích cá nhân, luôn so đo, tính toán, và chỉ tập trung vào việc chiếm đoạt. Cái nhìn này khiến họ trở nên mù quáng trước nhu cầu của người khác và trước vẻ đẹp của ân sủng.

Khi con mắt nội tâm bị vẩn đục, bóng tối sẽ tràn ngập toàn thân. Cuộc sống của người đó sẽ bị chi phối bởi những quyết định sai lầm, những hành động ích kỷ và những mối quan hệ độc hại. Họ có thể thành công về mặt vật chất, có thể tích lũy được nhiều kho tàng dưới đất, nhưng sâu thẳm bên trong, họ đang sống trong một hố sâu tăm tối của sự cô đơn và tuyệt vọng. Sự tăm tối này không đến từ bên ngoài, mà từ chính bên trong, từ sự lựa chọn sai lầm của tấm lòng và cái nhìn của mình.

Và đây là lời cảnh tỉnh dữ dội nhất của Chúa Giêsu, một nghịch lý đau lòng: “Vậy nếu ánh sáng nơi anh là bóng tối, thì bóng tối đó sẽ lớn biết chừng nào!” Đây là tình trạng nguy hiểm nhất của linh hồn con người, khi cái được cho là ánh sáng lại trở thành bóng tối. Ánh sáng ở đây có thể được hiểu là lương tâm, là sự hiểu biết, là đức tin, hoặc là những tài năng và khả năng mà Thiên Chúa ban tặng. Khi những điều cao quý nhất, những công cụ để nhận biết sự thật và làm điều thiện, lại bị bóp méo, bị sử dụng sai mục đích, thì sự sa ngã càng trở nên sâu thẳm.

Nếu chúng ta sử dụng trí tuệ để mưu tính điều ác, nếu chúng ta dùng đức tin để phán xét và lên án người khác, nếu chúng ta dùng quyền lực để áp bức và đàn áp, thì đó chính là lúc ánh sáng đã biến thành bóng tối. Khi con người tự lừa dối mình rằng mình đang làm điều thiện khi thực chất đang làm điều ác, khi họ tin rằng mình đang được soi sáng nhưng lại đang hành động trong sự mù quáng của kiêu ngạo, thì bóng tối đó quả thật là ghê gớm. Nó là bóng tối của sự tự mãn tâm linh, của sự mù quáng tự nguyện, một sự tăm tối mà ngay cả ánh sáng từ bên ngoài cũng khó lòng xuyên thấu. Đây là lời nhắc nhở rằng chúng ta không thể chỉ dựa vào cảm nhận của mình về sự ngay thẳng, mà phải luôn luôn đối chiếu cái nhìn và ý định của mình với ánh sáng của Lời Chúa và giáo huấn của Hội Thánh.

Trong bối cảnh của thế giới hiện đại, nơi mà chủ nghĩa vật chất, chủ nghĩa tiêu thụ và chủ nghĩa cá nhân đang trở thành những kho tàng dưới đất hấp dẫn nhất, những lời dạy của Chúa Giêsu càng trở nên cấp thiết và sống động. Mối mọt và rỉ sét ngày nay có thể là sự lỗi thời nhanh chóng của công nghệ, là sự bão hòa của thị trường, là sự hao mòn của tài sản. Trộm cắp ngày nay có thể là những cuộc khủng hoảng kinh tế, là những vụ lừa đảo tinh vi, là những cuộc tấn công mạng nhằm tước đoạt dữ liệu cá nhân. Dù dưới hình thức nào, kho tàng dưới đất vẫn không thể mang lại sự bảo đảm tuyệt đối.

Chúng ta phải tự hỏi, tấm lòng tôi đang ở đâu? Sáng sớm thức dậy, điều gì chiếm hữu suy nghĩ đầu tiên của tôi? Có phải là việc lên kế hoạch kiếm tiền, hay là việc tìm kiếm ý Chúa và trao ban tình yêu thương? Trong những quyết định lớn của cuộc đời, tiêu chí nào là ưu tiên hàng đầu? Có phải là lợi ích cá nhân, sự thăng tiến xã hội, hay là giá trị Nước Trời, sự phục vụ và lòng bác ái? Kho tàng của chúng ta không chỉ là tiền bạc, mà còn là thời gian, năng lượng, và sự quan tâm. Nếu chúng ta dành phần lớn thời gian và năng lượng cho những mục tiêu trần tục, thì rõ ràng, kho tàng của chúng ta đang nằm dưới đất, và tấm lòng chúng ta đang bị mắc kẹt ở đó.

Việc tích trữ kho tàng trên trời đòi hỏi một cuộc cách mạng trong cái nhìn. Nó đòi hỏi một sự “đơn sơ hóa” con mắt nội tâm. Phải có một cái nhìn đơn sơ để thấy rằng mọi thứ chúng ta có đều là quà tặng, là ân huệ từ Thiên Chúa. Phải có một cái nhìn thanh khiết để không bị cám dỗ bởi sự xa hoa, sự ganh tị hay thèm muốn. Cái nhìn đơn sơ giúp chúng ta nhìn thế giới không phải như một nơi để chiếm đoạt, mà là một cánh đồng để phục vụ và gieo vãi tình yêu. Nó giúp chúng ta nhìn người nghèo không phải là gánh nặng, mà là hình ảnh của Chúa Kitô, là cánh cửa dẫn đến kho tàng trên trời.

Sự đơn sơ của con mắt chính là sự ngay thẳng của ý định. Nó là sự lựa chọn không khoan nhượng để làm vinh danh Thiên Chúa trong mọi sự, không tìm kiếm vinh quang cho bản thân. Nó là sự quyết tâm không để lòng mình bị chia cắt giữa Thiên Chúa và tiền bạc, giữa đức tin và vật chất. Bởi vì, như Chúa Giêsu đã dạy ở một nơi khác, không ai có thể làm tôi hai chủ. Lòng đơn sơ của cái nhìn chính là con đường để giữ trọn sự trung tín với Thiên Chúa duy nhất.

Và khi chúng ta đối diện với lời cảnh báo về ánh sáng đã hóa thành bóng tối, chúng ta cần phải nhận ra sự nguy hiểm của thói quen phán xét. Khi chúng ta sử dụng ánh sáng của tri thức, của giáo lý, của luật pháp để lên án và loại trừ người khác, thay vì để yêu thương và chữa lành, đó chính là lúc ánh sáng nội tâm của chúng ta đã bị ô nhiễm và trở thành bóng tối. Khi chúng ta tự cho mình là công chính, là người có quyền lực để áp đặt ý chí của mình lên người khác, chúng ta đang sống trong một sự mù quáng ghê gớm.

Chúng ta cần phải cầu xin Chúa ban cho một cái nhìn khiêm nhường, để chúng ta có thể nhận ra bóng tối tiềm ẩn trong chính mình trước khi tìm cách chỉ trích người khác. Chúng ta cần phải cầu xin ơn can đảm để đối diện với sự thật về tấm lòng mình: nó đang tham lam, đang ghen tị, đang bị vướng mắc vào vật chất, hay đang thực sự khao khát Thiên Chúa và Nước Trời? Chỉ khi chúng ta chân thành tìm kiếm sự thanh tẩy của con mắt nội tâm, chúng ta mới có thể xua tan bóng tối và để ánh sáng của Chúa Kitô chiếu rọi toàn thân.

Việc tích trữ kho tàng trên trời không phải là một hành động đơn lẻ, mà là một lối sống, một thái độ tồn tại không ngừng. Đó là sự thay đổi liên tục của các ưu tiên, là sự lột bỏ dần dần những bám víu vào sự giả tạm. Cuộc sống của chúng ta là một hành trình liên tục từ đất lên trời. Mỗi hành động bác ái, mỗi lời cầu nguyện chân thành, mỗi sự chịu đựng kiên nhẫn đều là một viên gạch xây dựng kho tàng vĩnh cửu của chúng ta.

Ước mong rằng, khi suy niệm về Lời Chúa hôm nay, chúng ta sẽ được ơn để xét lại cái nhìn của mình. Xin Chúa Giêsu, Ánh Sáng Thế Gian, thanh tẩy con mắt nội tâm của chúng ta, ban cho chúng ta cái nhìn đơn sơ và ngay thẳng, để chúng ta có thể dứt khoát chọn lấy kho tàng trên trời. Xin Ngài biến đổi tấm lòng chai đá của chúng ta thành tấm lòng yêu thương và quảng đại, để nơi kho tàng vĩnh cửu của Ngài, chúng ta tìm thấy niềm vui trọn vẹn và sự bình an đích thực. Và xin cho toàn bộ đời sống chúng ta, từ những suy nghĩ nhỏ nhất đến những hành động lớn lao nhất, đều được ánh sáng của Ngài soi rọi và hướng dẫn, để bóng tối không còn có quyền lực trên chúng ta nữa. Amen.

Lm. Anmai, CSsR