Thứ Bảy Tuần XXIX Thường Niên

 Thánh An-tôn Ma-ri-a Cla-rét, giám mục (Lễ nhớ tự do)

NẾU CÁC ÔNG KHÔNG SÁM HỐI, CÁC ÔNG CŨNG SẼ PHẢI CHẾT HẾT Y NHƯ VẬY

Tin Mừng Chúa Giê-su Ki-tô theo thánh Lu-ca (Lc 13, 1-9)

Cũng vào lúc ấy, có mấy người đến kể lại cho Đức Giê-su nghe chuyện những người Ga-li-lê bị tổng trấn Phi-la-tô giết, khiến máu đổ ra hoà lẫn với máu tế vật họ đang dâng. Đức Giê-su đáp lại rằng: “Các ông tưởng mấy người Ga-li-lê này phải chịu số phận đó vì họ tội lỗi hơn mọi người Ga-li-lê khác sao? Tôi nói cho các ông biết: không phải thế đâu; nhưng nếu các ông không sám hối, thì các ông cũng sẽ chết hết y như vậy. Cũng như mười tám người kia bị tháp Si-lô-ác đổ xuống đè chết, các ông tưởng họ là những người mắc tội nặng hơn tất cả mọi người ở Giê-ru-sa-lem sao? Tôi nói cho các ông biết: không phải thế đâu; nhưng nếu các ông không sám hối, thì các ông cũng sẽ chết hết y như vậy.”

Rồi Người kể dụ ngôn này: “Người kia có một cây vả trồng trong vườn nho mình. Ông đến tìm trái ở cây đó mà không thấy. Ông bảo người làm vườn: ‘Anh coi, đã ba năm nay tôi ra tìm trái ở cây vả này mà không thấy. Vậy anh chặt nó đi, để làm gì cho hại đất?’ Nhưng người làm vườn đáp: ‘Thưa ông, xin cứ để nó lại năm nay nữa. Tôi sẽ vun xới chung quanh, và bón phân cho nó. May ra sang năm nó có trái, nếu không thì ông sẽ chặt nó đi.’”

NẾU CÁC ÔNG KHÔNG SÁM HỐI, CÁC ÔNG CŨNG SẼ PHẢI CHẾT HẾT Y NHƯ VẬY

Trong cuộc sống đầy rẫy những biến động và bất trắc, con người chúng ta thường có xu hướng tìm kiếm một lý do, một lời giải thích thỏa đáng cho những đau khổ hay tai ương ập đến. Khi nhìn thấy một người gặp tai nạn, một gia đình tang thương vì thiên tai, hay một ai đó mắc bệnh nan y, phản xạ tự nhiên nhưng cũng đầy tàn nhẫn của chúng ta thường là đặt câu hỏi: “Họ đã làm gì sai? Họ đã phạm tội gì mà phải chịu phạt như vậy?” Tư duy nhân quả đơn giản và có phần mê tín này đã ăn sâu vào tâm thức tôn giáo của người Do Thái thời Chúa Giêsu, và đáng buồn thay, nó vẫn còn tồn tại dai dẳng trong tâm thức của rất nhiều người tín hữu chúng ta ngày nay. Chúng ta muốn tin rằng nếu mình sống tốt, mình sẽ được an toàn; còn kẻ gặp họa chắc chắn là kẻ có tội. Suy nghĩ ấy mang lại cho chúng ta một cảm giác an toàn giả tạo, một sự tự mãn thiêng liêng nguy hiểm.

Hôm nay, Tin Mừng thuật lại việc có những người đến báo tin cho Chúa Giêsu về một thảm kịch rùng rợn: những người Galilê bị tổng trấn Philatô giết ngay khi họ đang dâng lễ, máu họ hòa lẫn với máu tế vật. Đây là một sự kiện gây chấn động, một cái chết không chỉ đau đớn về thể xác mà còn nhục nhã về tâm linh, xảy ra ngay tại nơi thánh thiêng nhất. Những người kể chuyện có lẽ đang chờ đợi Chúa Giêsu xác nhận suy nghĩ thầm kín của họ: “Đấy, thấy chưa, bọn họ chắc hẳn phải tội lỗi tày trời nên Chúa mới để họ chết thảm như thế”. Nhưng phản ứng của Chúa Giêsu hoàn toàn trái ngược. Ngài không hùa theo sự phán xét của đám đông. Ngài đập tan cái ảo tưởng đạo đức giả ấy bằng một lời khẳng định đanh thép: “Các ông tưởng mấy người Galilê này phải chịu số phận đó vì họ tội lỗi hơn mọi người Galilê khác sao? Tôi nói cho các ông biết: không phải thế đâu”. Và để nhấn mạnh hơn nữa, Ngài nhắc đến một tai nạn khác, vụ tháp Silôác đổ xuống đè chết mười tám người. Một bên là tai họa do sự tàn ác của con người, một bên là tai họa do rủi ro ngẫu nhiên, nhưng kết luận của Chúa Giêsu cho cả hai trường hợp đều giống nhau: Những nạn nhân đó không tội lỗi hơn bất kỳ ai trong chúng ta đang đứng đây. Đau khổ không phải là thước đo của tội lỗi, và sự bình an vô sự không phải là bằng chứng của sự thánh thiện.

Lời cảnh báo tiếp theo của Chúa Giêsu mới thực sự là điều làm chúng ta phải rùng mình: “Nếu các ông không sám hối, thì các ông cũng sẽ chết hết y như vậy”. Cụm từ “chết hết y như vậy” ở đây không có nghĩa là tất cả chúng ta sẽ bị một tòa tháp đè chết hay bị bạo chúa giết hại. Chúa Giêsu đang nói đến một cái chết đáng sợ hơn gấp bội, đó là cái chết trong tâm hồn, cái chết đời đời, sự hư mất vĩnh viễn. Ngài đang chuyển hướng cái nhìn của chúng ta từ những bi kịch bên ngoài vào bi kịch bên trong, từ sự sống chết của thân xác sang sự sống chết của linh hồn. Chúng ta thường quá bận tâm, lo lắng, bàn tán về những cái chết thể lý, những tai nạn rùng rợn trên báo chí, nhưng lại dửng dưng trước tình trạng “chết lâm sàng” của linh hồn mình. Chúng ta có thể đang sống, đang thở, đang đi lại, đang ăn uống, thậm chí đang đi lễ, đọc kinh, nhưng kỳ thực bên trong chúng ta đã chết. Chết vì tội lỗi, chết vì sự chai đá, chết vì thiếu vắng tình yêu, chết vì sự kiêu ngạo tự mãn cho rằng mình đạo đức hơn người khác. Lời Chúa hôm nay là một tiếng chuông báo động khẩn cấp, phá tan sự ngủ mê của lương tâm. Đừng nhìn người khác mà phán xét, hãy nhìn lại chính mình mà run sợ. Sự tồn tại của chúng ta hôm nay không phải là do chúng ta xứng đáng, mà hoàn toàn là do lòng thương xót của Thiên Chúa đang gia hạn cho chúng ta.

Để minh họa rõ hơn cho thái độ cần thiết này, Chúa Giêsu kể dụ ngôn cây vả không ra trái. Cây vả trong Kinh Thánh thường là biểu tượng cho dân Israel, và mở rộng ra là biểu tượng cho mỗi người Kitô hữu chúng ta. Ông chủ vườn nho – hình ảnh của Thiên Chúa Cha – đã trồng cây vả này trong vườn nho của mình. Việc trồng một cây vả trong vườn nho cho thấy sự ưu ái đặc biệt. Nó được chăm sóc, được chiếm chỗ trong khu đất tốt, được hưởng ánh mặt trời và dưỡng chất. Thế nhưng, đáp lại sự ưu ái đó là gì? Là sự vô dụng. “Đã ba năm nay tôi ra tìm trái ở cây vả này mà không thấy”. Ba năm là một khoảng thời gian đủ dài để thử thách, để chờ đợi, để hy vọng. Nhưng cây vả vẫn trơ trơ cành lá. Nó vẫn xanh tốt, vẫn hút nhựa đất, vẫn che rợp một góc vườn, nhưng mục đích tối hậu của nó – là sinh trái – thì nó lại không làm được. Nó trở thành kẻ ăn bám, kẻ chiếm chỗ vô ích. “Anh chặt nó đi, để làm gì cho hại đất?”. Lệnh truyền này nghe có vẻ tàn nhẫn nhưng lại hoàn toàn công bằng. Tại sao một cây không sinh trái lại cứ mãi chiếm lấy chất dinh dưỡng của đất, chiếm lấy không gian của những cây khác có khả năng sinh hoa lợi? Đây là hình ảnh của sự công thẳng của Thiên Chúa. Ngài ban ân sủng, Ngài ban sự sống, Ngài ban thời gian, nhưng Ngài cũng đòi hỏi hoa trái. Cuộc đời Kitô hữu không phải là một sự thụ hưởng ân sủng một chiều. Chúng ta không được rửa tội chỉ để được cứu rỗi một mình, chúng ta không được nhận ơn Chúa chỉ để giữ cho riêng mình. Đức tin không có việc làm là đức tin chết. Một đời sống đạo chỉ có vỏ bọc bên ngoài – đi lễ, đọc kinh, giữ luật – mà không có hoa trái của bác ái, của yêu thương, của sự tha thứ, của sự công bình, thì cũng giống như cây vả sum suê lá nhưng hoàn toàn cằn cỗi trái. Chúng ta có thể đánh lừa người đời bằng những cành lá xum xuê của các nghi thức tôn giáo, nhưng chúng ta không thể đánh lừa ông chủ vườn nho, Đấng thấu suốt tâm can và đang tìm kiếm hoa trái thực sự.

Tuy nhiên, dụ ngôn không kết thúc bằng tiếng rìu chặt cây, mà bằng tiếng nài xin của người làm vườn. “Thưa ông, xin cứ để nó lại năm nay nữa. Tôi sẽ vun xới chung quanh, và bón phân cho nó. May ra sang năm nó có trái”. Người làm vườn ở đây chính là Đức Giêsu Kitô. Ngài đứng chắn giữa cơn thịnh nộ của công lý và sự yếu đuối của tội nhân. Ngài không phủ nhận sự vô dụng của cây vả, Ngài không bào chữa rằng cây vả không có lỗi. Ngài thừa nhận thực trạng thê thảm đó, nhưng Ngài xin thêm thời gian. Một năm nữa. Chỉ một năm nữa thôi. Đây là thời gian của ân sủng, thời gian của lòng thương xót. Nhưng chúng ta cần hiểu đúng về lòng thương xót này. Chúa Giêsu không xin để cây vả cứ tiếp tục sống vô ích như cũ. Ngài xin thời gian để “vun xới và bón phân”. Điều này có nghĩa là sẽ có sự tác động mạnh mẽ, thậm chí là đau đớn. Vun xới nghĩa là phải đào bới đất xung quanh rễ, làm vỡ những khối đất cứng, cắt đứt những rễ phụ ăn lan man. Bón phân có nghĩa là cung cấp thêm dưỡng chất, đôi khi là những thứ hôi hám, khó chịu nhưng cần thiết cho sự sống.

Cuộc đời chúng ta cũng vậy. Những biến cố đau thương, những thử thách, những thất bại, hay những lời nhắc nhở gắt gao của lương tâm, của Giáo hội, đôi khi chính là những nhát cuốc “vun xới” của Chúa Giêsu. Ngài đang cố gắng phá vỡ lớp vỏ cứng của sự tự mãn, của thói quen tội lỗi bao bọc lấy tâm hồn chúng ta. Ngài đang bón vào đời ta những ân sủng qua các Bí tích, qua Lời Chúa, để kích thích sự sống thiêng liêng đang thoi thóp. “Năm nay nữa” – đó là ngày hôm nay, là giây phút hiện tại này. Chúng ta không biết “năm nay nữa” sẽ kéo dài bao lâu. Có thể là một năm, mười năm, nhưng cũng có thể chỉ là ngày mai. Sự kiên nhẫn của Thiên Chúa là vô biên, nhưng thời gian của đời người là hữu hạn. Đừng lạm dụng lòng kiên nhẫn của Chúa. Đừng nghĩ rằng mình còn nhiều thời gian để chần chừ, để hẹn “đến già rồi mới tu”, hay “để mai hãy sám hối”. Cái “ngày mai” ấy có thể không bao giờ đến.

Sám hối, theo tinh thần của bài Tin Mừng hôm nay, không chỉ là đấm ngực khóc lóc về những tội đã phạm, mà là một sự đổi mới tận căn, một sự chuyển biến từ tình trạng “vô sinh” sang tình trạng “sinh trái”. Sám hối là dám nhìn thẳng vào sự thật trần trụi của bản thân mình, không so sánh mình với những kẻ tội lỗi công khai để rồi tự đắc, mà phải so sánh mình với những gì Thiên Chúa mong đợi nơi mình. Cây vả không bị chặt vì nó là cây gai, nó bị chặt vì nó là cây vả mà không ra trái vả. Chúng ta sẽ bị xét xử không chỉ vì những điều ác chúng ta đã làm, mà còn vì – và nhất là vì – những điều thiện chúng ta đã không làm. Tội thiếu sót là cái tội nguy hiểm nhất vì nó thường được che đậy bằng vẻ bề ngoài “không làm gì sai”. “Tôi không giết người, tôi không trộm cắp, tôi không ngoại tình” – tốt lắm, nhưng anh đã yêu thương chưa? Anh đã tha thứ chưa? Anh đã chia sẻ cơm áo cho người nghèo chưa? Anh đã làm gì để sinh ích cho Nước Trời? Nếu câu trả lời là chưa, thì anh chính là cây vả đang làm hại đất.

Hôm nay, trong ngày chúng ta cũng nhớ đến thánh Antôn Maria Claret, một vị thánh đầy nhiệt huyết tông đồ, chúng ta càng thấy rõ hơn sự khẩn thiết của việc sinh hoa trái. Thánh nhân đã không để cuộc đời mình trôi qua trong sự bình an vô sự của một linh mục bình thường, mà ngài đã để cho ngọn lửa của Lời Chúa thiêu đốt, thúc bách ngài đi khắp nơi rao giảng, vun xới cho những tâm hồn cằn cỗi. Ngài là hình ảnh của người làm vườn cần mẫn, không chịu thua trước sự cứng cỏi của lòng người. Noi gương ngài, và nghe lời cảnh báo của Chúa Giêsu, mỗi người hãy tự vấn lương tâm: Tôi đang là loại cây nào trong vườn nho của Chúa? Tôi đang sinh trái ngọt hay chỉ toàn lá rậm? Tôi đang tận dụng thời gian ân sủng này như thế nào?

Lời Chúa hôm nay nghiêm khắc nhưng cũng đầy hy vọng. Nghiêm khắc để đánh thức chúng ta khỏi giấc ngủ tử thần. Hy vọng vì chúng ta biết mình vẫn còn cơ hội, vẫn còn có Đấng Trung Gian là Đức Giêsu đang cầu bầu cho chúng ta, đang vun xới cho chúng ta. Nhưng quyết định cuối cùng thuộc về chúng ta. Đừng để lời van xin “xin cứ để nó lại năm nay nữa” trở nên vô ích. Hãy bắt đầu ngay hôm nay, hãy sám hối, hãy thay đổi cách sống, hãy mở lòng ra với ân sủng, để cuộc đời chúng ta không kết thúc như đống củi khô dành cho lửa, mà trở thành những cành trĩu quả dâng lên cho chủ vườn nho trong ngày mùa gặt hái.

Lm. Anmai, CSsR