Thứ Ba Tuần XXXII Thường Niên

 Thánh Lê-ô Cả, giáo hoàng, tiến sĩ Hội Thánh (Lễ nhớ). 

CHÚNG TÔI LÀ NHỮNG ĐẦY TỚ VÔ DỤNG

Tin Mừng Chúa Giêsu Kitô theo Thánh Luca (Lc 17, 7-10)

Khi ấy, Chúa Giêsu phán cùng các Tông đồ rằng: “Ai trong các con có người đầy tớ cày bừa hay chăn súc vật ngoài đồng trở về liền bảo nó rằng: ‘Mau lên, hãy vào bàn dùng bữa’, mà trái lại không bảo nó rằng: ‘Hãy lo dọn bữa cho ta ăn, thắt lưng hầu hạ ta cho đến khi ta ăn uống đã, sau đó ngươi mới ăn uống’? Chớ thì chủ có cần phải cám ơn người đầy tớ đã làm những việc sai bảo đó không? Ta tưởng là không. Các con cũng vậy, khi các con làm xong mọi điều đã truyền dạy, hãy nói rằng: ‘Chúng tôi là những đầy tớ vô dụng, vì chúng tôi đã làm điều chúng tôi phải làm'”.

CHÚNG TÔI LÀ NHỮNG ĐẦY TỚ VÔ DỤNG

Trong hành trình đức tin và đời sống phục vụ của người Kitô hữu, cám dỗ lớn nhất và tinh vi nhất không hẳn là sự lười biếng hay chối bỏ Thiên Chúa, mà chính là sự kiêu ngạo thiêng liêng và tư tưởng đòi hỏi công trạng. Chúng ta thường dễ dàng rơi vào cái bẫy của việc nghĩ rằng Thiên Chúa mắc nợ chúng ta khi chúng ta tuân giữ các giới răn, khi chúng ta làm việc thiện, hay khi chúng ta dấn thân phục vụ Giáo hội. Lời Chúa trong Tin Mừng Luca hôm nay, đặc biệt trong bối cảnh chúng ta mừng lễ nhớ Thánh Giáo hoàng Lê-ô Cả, như một gáo nước lạnh tạt vào sự tự mãn ấy, để đánh thức chúng ta về bản chất thật sự của mối tương quan giữa Tạo Hóa và thụ tạo, giữa Chủ và tớ. Hình ảnh người đầy tớ đi cày hay chăn chiên về mà Chúa Giêsu vẽ ra mang một gam màu khắc nghiệt của thực tế xã hội thời bấy giờ, nhưng lại chứa đựng một chân lý thần học sâu thẳm về sự khiêm nhường tận căn. Người đầy tớ sau một ngày lao động vất vả ngoài đồng, khi trở về nhà, không được nghỉ ngơi ngay, cũng không được chủ mời vào bàn ăn. Trái lại, anh ta phải tiếp tục thắt lưng, dọn bữa và hầu hạ chủ cho đến khi chủ ăn uống xong. Chúa Giêsu đặt một câu hỏi tu từ mà câu trả lời đã quá rõ ràng: “Chủ có cần phải biết ơn người đầy tớ ấy không?”. Câu trả lời là không. Tại sao Chúa Giêsu lại dùng một hình ảnh có vẻ “tàn nhẫn” và thiếu tình người như vậy để dạy các Tông đồ? Phải chăng Ngài cổ võ cho chế độ nô lệ hay sự bóc lột? Chắc chắn là không. Chúa Giêsu đang dùng một thực tế đời thường để mạc khải một trật tự siêu nhiên: Thiên Chúa là Đấng Tối Cao, là Chủ tể của hoàn vũ, và chúng ta, dù có làm được những việc vĩ đại đến đâu, cũng chỉ là những thụ tạo được Ngài dựng nên và ban ơn để phục vụ. Việc chúng ta phụng sự Thiên Chúa không phải là một sự ban ơn của chúng ta dành cho Ngài, mà là bổn phận và vinh dự của chúng ta. Khi chúng ta hoàn thành lề luật, khi chúng ta hy sinh, đó là “điều chúng tôi phải làm”.

Thánh Lê-ô Cả, vị Giáo hoàng vĩ đại mà chúng ta kính nhớ hôm nay, là một minh chứng hùng hồn cho tinh thần “đầy tớ” này giữa lòng một Giáo hội đầy biến động của thế kỷ thứ V. Ngài được gọi là “Cả” (Vĩ đại) không phải vì Ngài đã xây dựng những cung điện nguy nga hay chinh phục các vùng đất như các hoàng đế thế gian, mà vì Ngài đã sống trọn vẹn vai trò của một người đầy tớ trung thành canh giữ đức tin và đàn chiên của Chúa. Lịch sử kể lại rằng khi tướng Attila của quân Hung Nô hung hãn tiến vào nước Ý, đe dọa tàn phá Rôma, chính Đức Lê-ô Cả đã thân chinh đi gặp kẻ thù. Không vũ khí, không quân đội hùng hậu, chỉ với phong thái của một vị mục tử và sự tin tưởng tuyệt đối vào Thiên Chúa, Ngài đã thuyết phục được “ngọn roi của Thiên Chúa” (biệt danh của Attila) rút quân. Thế giới nhìn vào và thấy một phép lạ, một quyền lực chính trị to lớn. Nhưng đối với Thánh Lê-ô, Ngài không xem đó là chiến công để đòi Thiên Chúa hay con người phải tung hô mình. Ngài hiểu rằng, quyền năng đó đến từ Thiên Chúa, và Ngài chỉ là khí cụ, là “người đầy tớ vô dụng” đã làm điều phải làm để bảo vệ đoàn chiên. Ngài đã viết rất nhiều thư từ, bài giảng để bảo vệ tín điều về Mầu nhiệm Nhập Thể, chống lại các lạc giáo đang xâu xé Giáo hội lúc bấy giờ. Nhưng trong tất cả các trước tác ấy, người ta luôn thấy toát lên một tinh thần khiêm hạ, luôn quy hướng mọi vinh quang về cho Đức Kitô, vị Mục Tử đích thực. Nếu một vị Giáo hoàng, người nắm giữ chìa khóa Nước Trời, người có công cứu cả một thành phố khỏi nạn binh đao, mà còn nhận mình là đầy tớ, thì chúng ta là ai mà dám kể công với Chúa?

Trở lại với bài Tin Mừng, cụm từ “đầy tớ vô dụng” (servi inutiles) trong nguyên ngữ không có nghĩa là kẻ vô tích sự, ăn hại hay không có giá trị. “Vô dụng” ở đây mang ý nghĩa là “không sinh lợi cho chủ theo nghĩa thương mại”, tức là người đầy tớ không làm cho chủ giàu thêm vì vốn dĩ tất cả những gì anh ta làm đều thuộc về chủ, và bản thân anh ta cũng thuộc về chủ. Anh ta không thể đòi hỏi một phần lợi nhuận hay một sự trả công sòng phẳng như đối tác kinh doanh. Trong tương quan với Thiên Chúa, điều này càng đúng đắn hơn. Thiên Chúa không cần công việc của chúng ta để trở nên vinh quang hơn, vì Ngài đã là sự viên mãn tuyệt đối. Ngài không thiếu thốn gì để chúng ta phải bù đắp. Việc chúng ta thờ phượng, phục vụ, làm bác ái… thực chất là làm lợi cho chính linh hồn chúng ta, chứ không phải làm ơn cho Chúa. Khi hiểu được điều này, chúng ta sẽ được giải phóng khỏi sự so đo, tính toán. Chúng ta sẽ không còn hỏi: “Lạy Chúa, con đã đi lễ suốt đời, sao Chúa để con gặp tai nạn?”, hay “Con đã dâng cúng nhiều tiền, sao gia đình con vẫn gặp khó khăn?”. Tư duy “hòn đất ném đi, hòn chì ném lại” không có chỗ trong Nước Trời. Tình yêu đích thực là tình yêu dâng hiến mà không đòi hỏi đền đáp. Người đầy tớ trong dụ ngôn làm việc quần quật từ ngoài đồng về đến trong nhà, không một lời than vãn, đó là hình ảnh của sự tận tụy trọn vẹn. Thiên Chúa muốn chúng ta yêu mến Ngài và phục vụ anh em với một tinh thần như thế: liên lỉ, không mệt mỏi và không tìm kiếm vinh danh cho bản thân.

Ngày nay, trong bối cảnh xã hội đề cao cái tôi và sự khẳng định bản thân, lời mời gọi trở nên “vô dụng” nghe có vẻ nghịch lý và khó chấp nhận. Chúng ta thích được khen ngợi, thích được ghi nhận công lao, thích được vinh danh trên các bảng vàng. Ngay cả trong các sinh hoạt tôn giáo, đôi khi chúng ta cũng tìm kiếm sự tôn trọng, tìm kiếm những vị trí danh dự. Nếu không được nhắc tên, không được cảm ơn, chúng ta dễ nảy sinh buồn phiền, ghen tị và thậm chí bỏ cuộc. Đó là dấu hiệu cho thấy chúng ta đang phục vụ bản thân mình dưới danh nghĩa phục vụ Chúa. Chúng ta đang biến Thiên Chúa thành phương tiện để thỏa mãn cái tôi của mình. Lời Chúa hôm nay mời gọi chúng ta thanh luyện động lực phục vụ. Hãy nhìn vào Chúa Giêsu, Ngài là Thiên Chúa nhưng đã “hoàn toàn trút bỏ vinh quang, mặc lấy thân nô lệ” (Pl 2,7). Ngài đã rửa chân cho các môn đệ, đã phục vụ cho đến chết trên thập giá. Ngài chính là Người Tôi Trung đau khổ mà ngôn sứ Isaia đã loan báo, người không đến để được phục vụ nhưng để phục vụ và hiến mạng sống làm giá chuộc muôn người. Nếu Thầy đã cúi xuống rửa chân, thì trò không được phép đòi ngồi trên cao. Nếu Thầy đã chấp nhận bị lãng quên, bị sỉ nhục, thì trò không được phép đòi hỏi sự tung hô. Thánh Lê-ô Cả đã noi gương Thầy Chí Thánh, kiên cường giữ vững đức tin Công giáo trước sự tấn công của lạc giáo Eutyches hay Nestorius, không phải để bảo vệ ngai tòa của mình, mà để bảo vệ sự thật về Đấng Cứu Thế, để các tín hữu được hưởng nhờ ơn cứu độ trọn vẹn. Ngài đã làm việc không ngơi nghỉ cho sự hiệp nhất của Giáo hội, đó là bổn phận của người kế vị Thánh Phêrô, và Ngài đã làm với tất cả sự khiêm cung.

Cuộc sống của chúng ta là một chuỗi những ngày “cày bừa và chăn súc vật” ngoài cánh đồng trần gian. Đó là những lo toan cơm áo gạo tiền, là việc nuôi dạy con cái, là việc chu toàn bổn phận nơi công sở hay trong cộng đoàn tu trì. Có những lúc chúng ta mệt mỏi, rã rời. Có những lúc chúng ta cảm thấy sự hy sinh của mình không được ai biết đến. Người vợ hy sinh cho chồng con nhưng không nhận được lời cảm ơn; người chồng vất vả mưu sinh nhưng bị vợ con trách móc; người tu sĩ âm thầm phục vụ nhưng bị hiểu lầm… Những lúc ấy, hãy nhớ đến bài Tin Mừng này. Đừng đợi chờ sự an ủi hay lòng biết ơn từ con người. Đừng đợi Chúa phải thưởng công ngay lập tức. Hãy nói với lòng mình: “Tôi là đầy tớ vô dụng, tôi chỉ đang làm điều tôi phải làm”. Tư tưởng này không làm chúng ta bi quan hay tự ti, trái lại, nó mang lại một sự bình an sâu thẳm. Bình an vì biết rằng mình đang đi đúng đường lối của Chúa. Bình an vì không còn bị lệ thuộc vào thái độ của người khác. Bình an vì biết rằng Phần Thưởng của mình chính là Chúa, chứ không phải là những gì Chúa ban. Chỉ khi chúng ta trở nên “không là gì cả” trước mặt Chúa, Chúa mới có thể trở nên “tất cả” trong chúng ta.

Chúng ta cũng cần cảnh giác với sự kiêu ngạo thiêng liêng núp bóng dưới vỏ bọc khiêm nhường. Có khi chúng ta nói “tôi là đầy tớ vô dụng” nhưng trong lòng lại ngấm ngầm mong người khác phản đối: “Không, cha/anh/chị thánh thiện lắm, công đức lắm”. Đó là sự giả hình tinh vi. Sự khiêm nhường thật sự là sự thật. Nhìn nhận đúng vị trí của mình trước Đấng Tạo Hóa. Thánh Lê-ô Cả được tôn vinh là Tiến sĩ Hội Thánh, lời giảng dạy của Ngài vang vọng qua ngàn năm, nhưng vinh quang đó có được là nhờ Ngài đã để Lời Chúa nói qua mình, chứ không phải Ngài nói lời của riêng mình. Ngài đã tan biến đi để chân lý của Đức Kitô được rạng ngời. Chúng ta cũng được mời gọi để trở thành những ống dẫn ân sủng. Ống dẫn càng rỗng, nước chảy qua càng nhiều. Nếu ống dẫn bị tắc nghẽn bởi “cát sỏi” của sự kiêu ngạo, tự ái, tham vọng, dòng nước ân sủng sẽ không thể đến được với tha nhân.

Lạy Chúa, xin cho chúng con hiểu được vinh dự của việc được làm đầy tớ Chúa. Xin cho chúng con biết bắt chước Thánh Lê-ô Cả, can đảm trước sự dữ nhưng khiêm nhu trước nhan Ngài. Xin giúp chúng con mỗi ngày biết thắt lưng phục vụ anh chị em mình, không so đo tính toán, không tìm kiếm hư danh, để sau khi đã làm tất cả mọi sự, chúng con tìm thấy niềm vui trong việc được thuộc trọn về Ngài. Vì chính Ngài là phần gia nghiệp duy nhất của đời chúng con. Amen.

Lm. Anmai, CSsR