Thứ Năm Tuần XXV Thường Niên

Hêrôđê và nỗi ám ảnh của lương tâm trước Đấng cứu thế

Tin Mừng Chúa Giêsu Kitô theo Thánh Luca (Lc 9, 7-9)

Tiểu vương Hêrôđê nghe biết tất cả những gì đã xảy ra, thì phân vân lắm. Thật vậy, có kẻ nói: “Đó là ông Gioan từ cõi chết trỗi dậy.” Kẻ khác nói: “Ông Êlia xuất hiện đấy!” Kẻ khác nữa lại nói: “Đó là một ngôn sứ thời xưa sống lại.” Còn vua Hêrôđê thì nói: “Ông Gioan, ta đã chém đầu rồi! Vậy thì ông này là ai mà ta nghe đồn những chuyện như thế?” Rồi vua tìm cách gặp Đức Giêsu.

HÊRÔĐÊ VÀ NỖI ÁM ẢNH CỦA LƯƠNG TÂM TRƯỚC ĐẤNG CỨU THẾ

Kính thưa cộng đoàn, trong hành trình đức tin của mỗi người, câu hỏi quan trọng nhất, mang tính quyết định nhất mà chúng ta phải đối diện không phải là “Tôi sẽ ăn gì?”, “Tôi sẽ mặc gì?” hay “Tôi sẽ đạt được địa vị nào trong xã hội?”, mà câu hỏi cốt lõi chính là “Đức Giêsu là ai đối với tôi?”. Hôm nay, qua đoạn Tin Mừng ngắn ngủi của Thánh Luca, chúng ta được chứng kiến một bức tranh tâm lý đầy phức tạp của tiểu vương Hêrôđê – một người đang nắm trong tay quyền sinh sát, một người sống trong nhung lụa của cung điện, nhưng lại đang bị giam cầm trong chính ngục thất của lương tâm mình. Câu chuyện về sự phân vân của Hêrôđê không chỉ là một ghi chép lịch sử về một vị vua tò mò, mà nó còn là tấm gương phản chiếu thân phận con người khi đối diện với sự thật, với tội lỗi và với Thiên Chúa.

Khi danh tiếng của Đức Giêsu vang dội khắp vùng Galilê, khi những phép lạ chữa lành và lời giảng dạy đầy uy quyền của Ngài chạm đến tai của dân chúng, thì cũng là lúc những tin đồn ấy lọt vào cung điện của Hêrôđê. Thánh Luca ghi lại rằng Hêrôđê “phân vân lắm”. Tại sao một vị vua lại phải phân vân vì một vị ngôn sứ nghèo hèn đi chân đất? Tại sao quyền lực của thế gian lại run rẩy trước sức mạnh của tinh thần? Sự phân vân này bắt nguồn từ một vết thương sâu hoắm trong tâm hồn nhà vua, đó là cái chết của Gioan Tẩy Giả. Hêrôđê đã chém đầu Gioan. Đó là một sự thật lịch sử, nhưng đó cũng là một bóng ma tâm lý đeo bám ông. Ông đã dùng quyền lực để dập tắt tiếng nói của sự thật, ông đã dùng gươm giáo để bịt miệng kẻ dám chỉ trích lối sống vô luân của mình. Ông tưởng rằng khi đầu Gioan rơi xuống, sự bình an sẽ trở lại, tiếng nói lương tâm sẽ im bặt. Nhưng không, khi nghe về Đức Giêsu, nỗi sợ hãi ấy lại trỗi dậy mạnh mẽ hơn bao giờ hết.

Dư luận xôn xao bàn tán. Người thì bảo đó là Gioan từ cõi chết trỗi dậy, kẻ thì bảo là Êlia, người khác lại bảo là một ngôn sứ thời xưa. Những lời đồn đại này càng khoét sâu vào nỗi hoang mang của Hêrôđê. Nếu Đức Giêsu là Gioan sống lại, thì nghĩa là tội ác của Hêrôđê đã không thể tiêu diệt được sự thật. Nếu Đức Giêsu là Gioan, thì Hêrôđê đang phải đối đầu không chỉ với một con người, mà là với quyền năng của Thiên Chúa, Đấng có thể làm cho kẻ chết sống lại để đòi lại công lý. Câu nói của Hêrôđê: “Ông Gioan, ta đã chém đầu rồi! Vậy thì ông này là ai?” không chỉ là một thắc mắc, mà là một tiếng kêu thảng thốt của một kẻ tội phạm đang cố gắng trấn an chính mình. Ông nhắc lại hành động “ta đã chém đầu rồi” như để khẳng định quyền lực, nhưng ngay sau đó lại rơi vào sự hụt hẫng “vậy ông này là ai?”. Sự tự tin của kẻ ác luôn mong manh như vậy. Tội lỗi có thể đem lại khoái cảm nhất thời, quyền lực có thể che đậy sự thật trước mắt người đời, nhưng không gì có thể che mắt được lương tâm và sự hiện diện của Thiên Chúa.

Hình ảnh Hêrôđê cho chúng ta thấy một bi kịch của con người khi chối bỏ ánh sáng. Ông ta nghe về những việc Đức Giêsu làm, ông ta biết những lời đồn đại, và cuối cùng Tin Mừng nói: “Rồi vua tìm cách gặp Đức Giêsu”. Thoạt nghe, chúng ta có thể tưởng đây là một dấu hiệu tốt. Gặp Đức Giêsu chẳng phải là đích đến của đời người sao? Các mục đồng đã tìm gặp Ngài, các đạo sĩ đã tìm gặp Ngài, và họ đã được biến đổi. Nhưng động cơ của Hêrôđê lại hoàn toàn khác. Ông tìm gặp Đức Giêsu không phải để sám hối, không phải để tin theo, cũng không phải để tìm kiếm chân lý. Ông tìm gặp vì tò mò, và sâu xa hơn, là để giải tỏa nỗi sợ hãi mê tín của mình. Ông muốn xem “ông này” có phải là Gioan không, ông muốn xem một vài phép lạ như xem một trò ảo thuật giải trí. Chính vì thái độ “tìm gặp” sai trái này mà sau này, trong cuộc thương khó, khi Hêrôđê thực sự đối mặt với Đức Giêsu, Chúa đã không nói với ông một lời nào. Sự im lặng của Thiên Chúa trước Hêrôđê là một sự im lặng đáng sợ nhất, bởi vì khi lòng người đã chai đá, đã bị bít lối bởi dục vọng và kiêu ngạo, thì Lời Chúa không còn vang lên nữa.

Nhìn vào Hêrôđê, chúng ta hãy quay về nhìn lại chính mình. Có bao giờ chúng ta cũng “phân vân” về Chúa như vậy không? Có bao giờ hình ảnh của Thiên Chúa trong chúng ta bị méo mó bởi những nỗi sợ hãi, những toan tính trần tục hay những mặc cảm tội lỗi chưa được chữa lành? Nhiều khi chúng ta đến nhà thờ, chúng ta đọc kinh, chúng ta tìm gặp Chúa không phải vì yêu mến Ngài, mà vì sợ hãi sự trừng phạt, hoặc vì muốn Chúa làm một “phép lạ” nào đó để thỏa mãn nhu cầu vật chất của ta. Chúng ta muốn Chúa là một Đấng quyền năng phục vụ cho ý muốn của mình, chứ không phải là Đấng Cứu Độ để chúng ta bước theo. Hêrôđê đã nghe rất nhiều về Chúa, nhưng ông không bao giờ thực sự “biết” Chúa. Kiến thức về Thiên Chúa, những tin đồn về phép lạ, những hiểu biết thần học… tất cả sẽ trở nên vô nghĩa nếu thiếu đi một trái tim khiêm nhường và sám hối.

Hêrôđê bị ám ảnh bởi Gioan Tẩy Giả vì Gioan là tiếng nói của sự thật. Ngày nay, Giáo hội và Lời Chúa cũng đóng vai trò như Gioan Tẩy Giả trong thế giới và trong tâm hồn mỗi người. Khi Lời Chúa vang lên, chạm vào những góc khuất, những lối sống sai trái, những mối quan hệ bất chính, những gian dối trong làm ăn của chúng ta, phản ứng của chúng ta là gì? Chúng ta có giống Hêrôđê, muốn “chém đầu” tiếng nói ấy bằng cách lờ đi, bằng cách biện minh, hay bằng cách vùi mình sâu hơn vào đam mê để quên đi? Hay chúng ta can đảm đối diện, để cho sự “phân vân” ấy trở thành khởi điểm của một cuộc hoán cải? Sự phân vân, ray rứt của lương tâm thực ra là một ân huệ. Đó là tiếng gõ cửa của Thiên Chúa. Hêrôđê đã có cơ hội khi ông phân vân, nhưng tiếc thay, ông đã để cơ hội đó trôi qua vì ông không vượt qua được cái tôi và ngai vàng của mình.

Chúng ta cũng thấy ở đây sự thất bại của quyền lực thế gian. Hêrôđê có lính tráng, có cung điện, có quyền sinh sát, nhưng ông không có bình an. Đức Giêsu không có gì cả, không vũ khí, không quân đội, nhưng Ngài là Vua Bình An. Sự đối lập này mời gọi chúng ta chọn lựa giá trị để theo đuổi. Chúng ta đang tìm kiếm sự an toàn ở đâu? Nơi tài khoản ngân hàng, nơi địa vị xã hội, hay nơi mối tương quan mật thiết với Thiên Chúa? Hêrôđê nhắc nhở chúng ta rằng, một lương tâm vấy bẩn là một nhà tù đáng sợ nhất, nơi đó không có lính canh nhưng người tù không bao giờ thoát ra được. Chỉ có sự thật và lòng sám hối mới là chìa khóa mở cửa ngục tù ấy.

Cuối cùng, đoạn Tin Mừng kết thúc bằng chi tiết Hêrôđê “tìm cách gặp Đức Giêsu”. Đây là một lời cảnh tỉnh cho những ai chỉ tìm Chúa bằng trí tò mò mà không bằng trái tim yêu mến. Đức tin không phải là việc giải quyết những thắc mắc trí tuệ, hay kiểm chứng những tin đồn. Đức tin là một cuộc gặp gỡ cá vị, nơi đó con người trút bỏ “chiếc áo hoàng bào” của sự kiêu ngạo để mặc lấy chiếc áo khiêm cung của người môn đệ. Nếu Hêrôđê thực sự muốn gặp Giêsu, ông phải bước xuống khỏi ngai vàng, phải nhìn nhận tội lỗi đã làm với Gioan, và phải mở lòng ra trước Chân Lý. Nhưng ông đã không làm thế. Còn chúng ta, hôm nay chúng ta cũng đến gặp Chúa trong Thánh Lễ này. Chúng ta mang tâm thế nào? Chúng ta có dám để Chúa nhìn thấu tâm hồn mình, có dám để Lời Chúa chất vấn lương tâm mình, và quan trọng hơn, chúng ta có dám thay đổi đời sống sau cuộc gặp gỡ này không? Đừng để mình trở thành một Hêrôđê thời đại mới, nghe nhiều về Chúa, bàn tán nhiều về Chúa, nhưng trọn đời vẫn là kẻ xa lạ với tình yêu của Ngài. Xin Chúa ban cho chúng ta một lương tâm mẫn cảm và một trái tim khao khát tìm kiếm Chúa thực sự, không phải để thỏa mãn trí tò mò, mà để được Ngài biến đổi và cứu độ.

Lm. Anmai, CSsR